Статья
BANK IŞINDE BLOKÇEÝN TEHNOLOGIÝASYNY ULANMAK
2026-njy ýylyň ýanwar aýynda Hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň tassyklamagy bilen kabul edilen “Türkmenistanda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň 2026 - 2028-nji ýyllar üçin Konsepsiýasy” ýurdumyzyň bank ulgamynyň ösmeginde täze döwrüň başlangyjyny ýola goýdy. Bu Konsepsiýa laýyklykda ýurdumyzda maliýe tehnologiýalaryny ösdürmek, ýurdumyzyň bank ulgamyna döwrebap maglumat-aragatnaşyk enjamlaryny ornaşdyrmak ugrunda degişli işleri geçirmek göz öňünde tutulan. Şunuň bilen baglylykda, Konsepsiýadan gelip çykýan wezipeleri ýerine ýetirmek üçin Türkmenistanyň Merkezi bankynyň, “Türkmenistan” döwlet täjirçilik bankynyň, “Türkmenbaşy” paýdarlar täjirçilik bankynyň maddy-tehniki binýadyny has-da kämilleşdirmek boýunça degişli teklipler kabul edildi.
Blokçeýn tehnologiýasy banklaryň özara baglanyşygyna bolan zerurlygyny aradan aýyrýar we halkara amallarynyň çalt amala aşyrylmagyna mümkinçilik berýär.
Şol sebäpli hem blokçeýn tehnologiýasynyň bank amallarynda ulanylmagy halkara amallaryň çykdajylaryny däp bolan ulgamlara garanyňda 96% -e çenli azaltmaga mümkinçilik berýär. Olardan başga-da karz beriji banklaryň arasyndaky gatnaşyklary ýeňilleşdirýär we resminamalary tassyklamak üçin gerek bolan wagty azaldýar. Karz bermekde we söwda maliýeleşdirmesinde akylly şertnamalary düzmäge, müşderileriň şahsyýetini tassyklaýan maglumatlaryň birleşdirilen merkezleşdirilmedik reýestrlerini döretmäge, şahsyýetiň maglumatlarynyň galplygynyň öňüni almaga, aktiwleriň tökenleşdirilmegine (sanly formatda hasaba alynmagy) we iri maýa goýum banklarynda dolandyryşy bir standartda alyp barmaga mümkinçilik berýär.
Blokçeýn näme? Blokçeýn - bu maglumatlary hiç hili (bank ýa-da döwlet tarapyndan), merkezi dolandyryjysyz diňe matematiki hasaplamalaryň netijesinde kriptografiki gorag arkaly saklaýan we ýaýradýan usula aýdylýar.
Ony ýönekeý dilde şeýle düşündirip bolar: Blokçeýn - bu her bir şahsda nusgasy bolan we hiç kim tarapyndan üýtgedilip bilinmeýän sanly depderçedir.
Blokçeýn üç sany esasy elementden ybarat:
1. Blok (block) - bu maglumatlaryň toplumy (meselem, pul geçirmeleri barada).
2. Heş (hash) - bu her bloguň özboluşly "yzy". Ol blokdaky ähli maglumatlaryň matematiki netijesidir.
3. Zynjyr (chain) - bu her täze blok özünde öňki bloguň heşini saklaýar. Şeýlelikde, olar biri-birine matematiki baglylykda zynjyr ýaly birleşdirilip bir doly manyly maglumaty emele getirýärler.
Blokçeýniň özeninde kriptografiki heş funksiýasy ýatyp, ol Alan Tuýringiň kriptografiýa baradaky işleriniň dowamy hasaplanylýar. Onda maglumatlaryň toplumy (x) belli bir funksiýa (f(x)) bilen hasaplanylyp, onuň netijesi boýunça kriptografiki açar düzülýär. Şol sebäpli hem, eger Siz x maglumatynyň içinde bir nokady üýtgetseňiz, y = f(x) (netije) bütinleý üýtgär. Bu bolsa maglumatlaryň ogurlanmagynyň ýa-da üýtgedilmeginiň öňüni alýan esasy usuldyr.
Adatça onlaýn pul hasaplamalary gecirilende akylly şertnamalary we merkezleşdirilmedik programmalary (dApps) döretmek we işletmek üçin Ethereum tehnologiýasy ulanylýar. Bu tehnologiýada maglumatlaryň howpsuzlygyny ýokarlandyrmak maksady bilen ulanylýan açyk “açaryň” alamatlaryny hasaplamakda y2 = x3 + ax +b;
(y2 = x3 +7) formula ulanylýar. Sanly walýuta hasaplanylýan bitkoýinden (iňlisçe – Bitcoin) tapawutlylykda, Ethereum global paýlanan kompýuter hökmünde işläp, çylşyrymly gatnaşyk şertlerini programmirlemäge mümkinçilik berýär.
Blokçeýinde bu formula diňe bir matematik deňleme däl-de, eýsem bütin ulgamyň "howpsuzlyk binýadydyr". Ýokarda mysal getirilen elliptik egrileriň kriptografiýada ulanylmagyny, onuň asimmetrik kriptografiýa "gulpuny” we “açaryny" döredýänligi bilen düşündirmek bolar.
Adaty kriptografiýada bir “gulp” üçin diňe bir “açar” ulanylýar (simmetriki şifrleme). Ýöne blokçeýinde hemmeleriň görüp biljek açyk “açary” (Public Key) we diňe Siziň bilmeli şahsy “açaryňyz” (Private Key) bolmaly.
Şahsy “açar” - bu matematiki formulanyň egri çyzygynyň üstünde dörän, tötänleýin bir san (x).
Açyk “açar” - bu şol sandan emele gelen koordinata nokady (y).
Bu egri çyzygyň iň möhüm hyzmaty - tranzaksiýalara “gol çekmekdir”, ýagny, Siz birine elektron pul ugratsaňyz, toruň beýleki agzalaryna "bu pul hakykatdan hem meniňki, ine subutnamasy" diýmegiňizi aňladýar.
Siziň şahsy maglumatlaryňyz bilen berkidilip iberilýän pul möçberinden hasaplanylan kriptografiki açar – maglumat howpsuzlygynda iň ygtybarly usullaryň biri hasaplanylýar.
Goý “A” müşderi bilen “B” müşderiniň arasynda pul geçirmek amalyny (tranzaksiýa amalyny) ýerine ýetirmek gerek bolsun. Bu amallarda blokçeýn tehnologiýasynyň ornuny şu aşakdaky suratda has aýdyň düşündirmek bolar (gyzyl harplar bilen blokçeýn tehnologiýasynyň ýerine ýetirýän amallary düşündirilýär).
Surat 1. Blokçeýn tehnologiýasyny ulanmak arkaly “A” müşderi bilen “B” müşderiniň arasynda tranzaksiýa amalynyň ýerine ýetirilişi.
Suratdan görnüşi ýaly, blokçeýn tehnologiýasynda ýerine ýetirilýän her bir amaly maglumatlaryň howpsuzlygyny barlamak arkaly ýerine ýetirilýär.
Bu bolsa tranzaksiýanyň dowamynda maglumatlaryň howpsuzlygyna hakerler tarapyndan zeper ýetirmegini düýpli aradan aýryp, pul serişdesiniň müşderä ýetirilmegini üpjün edýär.
Ýokarda getirilen mysallardan görnüşi ýaly, blokçeýniň tehnologiýasynyň bank amallarynda maglumat howpsuzlygyny ýokarlandyrmakda ýerine ýetirýän işleriniň esasynda degişli matematiki hasaplamalar ýatyr. Olara mysal hökmünde, ýene-de, “A” müşderi bilen “B” müşderiniň arasynda amala aşyrylýan tranzaksiýa seredeliň. Onlaýn pul geçirme işlerine (tranzaksiýa) mahsus bolan netijeliligi, howpsuzlygy we hüjüme garşylygy döretmek üçin sanly gol çekiş algoritminde (ECDSA - Elliptic Curve Digital Signature Algorithm – sanly gollary döretmek we barlamak algoritmi) ýokarda agzalyp geçilen y2 = x3 + ax +b elliptik egrisi (oňa başgaça secp256k1 egrisi hem diýilýär) ulanýar. NIST (National Institute of Standards and Technology - Milli Standartlar we Tehnologiýa Instituty (ABŞ)) standart egrilerinden tapawutlylykda, secp256k1 egrisi gizlin gowşaklyklary aradan aýryp, has çalt hasaplamaga mümkinçilik berýär we merkezleşdirilmedik ulgam üçin möhüm bolan ýokary kriptografik goragy üpjün edýär.
Blokçeýn tehnologiýasynda, esasan, secp256k1egrisiniň saýlanylmagynyň esasy sebäpleri hökmünde şu aşakdakylary görkezmek bolar:
Howpsuzlyk we açyklyk: NIST egrilerinde (meselem, P-256) açyk alamatlar saýlanyp ulanylýanlygy sebäpli, olaryň gizlinliginde şübhelik döräp başlady, oňa garamazdan secp256k1-iň alamatlary bolsa müşderä degişli üýtgedip bolmajak alamatlary saýlamaga mümkinçilik döretdi.
Öndürijilik: Bu egri 128 bit-lik simmetrik açar bilen deňeşdirip boljak howpsuzlyk derejesini saklap, ulgamyň hasaplamalary üçin möhüm bolan örän çalt gol çekiş hasaplamasyny üpjün edýär.
Netijelilik: Kriptowalýutalarda ulanylýan köp beýleki egrilerden has çalt hasaplamalary üpjün edýär.
Bu saýlaw bank amallarynda ygtybarly ulgam howpsuzlygyny we geleşikleriň hakykylygyny üpjün edýär. Şol sebäpli hem y2 = x3 + ax +b egrini (matematiki dilde - elliptiki egrileriň kanonik görnüşi diýilýär) a we b koeffisiýentleriniň belli bir bahasynda (a = 0, b = 7) blokçeýn tehnologiýasynyň howpsuzlygy üpjün etmek üçin iň amatly aňlatma hökmünde alnan.
Programma düzülende blokçeýniň özeni hökmünde SHA-256 (Secure Hash Algorithm) algoritm ulanylýar. Matematiki taýdan bu şeýle aňladylýar: y = H(x);
Bu ýerde: x - islendik ululykdaky maglumat (tekst, faýl, tranzaksiýa).
H - hash funksiýasy. y - 256-bitli (64 simwol) hemişelik uzynlykdaky çykyş.
Bu deňligiň esasy häsiýeti hökmünde x bilen y-iň berk baglylykda bolmagydyr, ýagny x-iň bir bahasy üýtgese, y netijesi bütinleý üýtgeýär.
Bankara amallarynda blokçeýn tehnologiýasynyň ulanylmagy, ýeke-täk hasaba alyş nokadynyň ýoklugy sebäpli bank ulgamyň kiberhüjümlere we tehniki näsazlyklara garşy durnuklylygyny ýokarlandyrýar. Olaryň kömegi bilen ofis prosesleriniň awtomatlaşdyrylmagy netijesinde daşary ýurt banklary her ýylda dünýa ýüzünde milýardlarça dollar çykdaýjylaryny tygşytlaýarlar.
Şu wagta çenli blokçeýn, esasan, kriptowalýutalar üçin ulanylan bolsada, (resmi dokumentleriň dolanşygy) indi blokçeýn, edaralara has netijeli hyzmatdaşlyk etmäge, amal töwekgelçiliklerini azaltmaga we müşderilere merkezi bank sanly walýutalaryndan (CBDC - Central Bank Digital Currency) doly awtomatlaşdyrylan maliýe gurallaryna çenli täze hyzmatlaryny hödürlemäge mümkinçilik berýän tehnologiýa öwrüldi.
Netijede, häzirki döwürde, blokçeýn tehnologiýasy banklarda halkara geçirimleri çaltlaşdyrmaga (Ripple, Santander, Westpac), akylly şertnamalar arkaly amallary awtomatlaşdyrmaga (Quorum by JPMorgan, Voltron, Batavia), gymmatly kagyzlar amallaryny çalt hasaplamaga (Deutsche Bank), aktiwleri tökenleşdirmäge we bank müşderileriň ýeke-täk maglumat ulgamyna birikdirilmegi netijesinde (Know Your Сlient (KYC) - öz müşderiňi tanap işleşmek) amallarynyň howpsuzlygyny ýokarlandyrmaga uly ýardam berýär.
Şeýlelik bilen, blokçeýn banklara halkara tölegleri çalt amala aşyrmagy (birnäçe minuta çenli), araçylary aradan aýyrmak arkaly amallaryň çykdajylaryny azaltmagy we hasap kitabynyň üýtgewsizligi sebäpli maglumatlaryň howpsuzlygyny ýokarlandyrmagy üpjün edýär. Bu tehnologiýa akylly şertnamalar arkaly prosesleri awtomatlaşdyrmaga, geleşikleriň aýdyňlygyny ýokarlandyrmaga we müşderiniň şahsyýetini tassyklamagy ýeňilleşdirmäge mümkinçilik berýär.
Türkmenistanyň Gahrymany Atamyrat Nyýazow
adyndaky Ýöriteleşdirilen bank mekdebiniň
mugallymy Şallyýew Tirkeş Gurbanowiç
MAÝA GOÝUM SYÝASATYNYŇ DURNUKLY YKDYSADY ÖSÜŞE TÄSIRI (1)
Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy döwründe ýurdumyzyň milli ykdysadyýetiniň ähli pudaklaryna maýa goýum serişdeleri goýulýar. Maýa goýumlary ýurduň önümçilik kuwwatlyklaryny artdyrmaga, doly we netijeli peýdalanmaga, häzirki zaman iň kämil innowasion tehnologiýalary önümçilige işjeň ornaşdyrmaga we senagat önümçiligini mundan beýläk-de ösdürmäge gönükdirilýär. Milli ykdysadyýetimizi diwersifikasiýalaşdyryp ösdürmekde maýa goýum syýasatynyň, şol sanda daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmegiň ähmiýeti uludyr.
Döwletiň durmuşa geçirýän maýa goýum syýasaty - maýa goýum işini işjeňleşdirmek, önümçiligiň netijeliligini ýokarlandyrmak arkaly ykdysady ösüşi gazanmak we ilatyň durmuş meselelerini oňyn çözmek maksady bilen amala aşyrylýan hojalyk işleriniň toplumydyr. Ýurdumyzda uly möçberli maýa goýum işlerini amala aşyrmak üçin ähli ykdysady amatlyklar: ýeňillikli karz, salgyt, gümrük tölegleri babatda halkara talaplaryna laýyk gelýän berk kanunçylyk binýady döredildi. Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda daşary ýurt maýa goýujylary, daşary ýurt maýa goýumlary bolan kärhanalar, ýurdumyzyň çäginde daşary ýurt maýa goýumlary bolan maýa goýum taslamasynyň, daşary ýurt maýa goýumlary bolan kärhananyň bellige alnan gününden başlap bellenen hukuk goragyna, kepillendirmelerine we ýeňilliklerine eýe bolýarlar. Şeýle amatlyklaryň döredilmegi diňe bir öz maýadarlarymyzda däl-de, eýsem, daşary ýurt maýadarlarynda hem uly gyzyklanma döredýär.
Häzirki wagtda ýurdumyzy senagat taýdan ösen döwlete öwürmekde, täze innowasion usullary ähli pudaklara giňden ornaşdyrmakda, kiçi we orta telekeçiligiň wekilleriniň maýa goýum taslamalaryny maliýeleşdirmek boýunça netijeli işler alnyp barylýar. Kiçi we orta telekeçiligiň maýa goýum taslamalaryny maliýeleşdirmäge yzygiderli goldaw bermek ýurdumyz tarapyndan amala aşyrylýan maýa goýum syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biridir.
Milli ykdysadyýeti ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlary «Berkarar döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022-2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň milli Maksatnamasynda», «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2022-2028-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynda» öz beýanyny tapýar. Prezident Maksatnamasy esasynda 2022-2028-nji ýyllarda milli ykdysadyýetimizi ösdürmäge 278,9 mlrd. manatdan gowrak maýa goýum serişdelerini gönükdirmek we özleşdirmek meýilleşdirilýär. Milli ykdysadyýetimizi ösdürmek üçin 2022-nji ýylda 36,2 mlrd. manada golaý maýa goýum serişdeleri özleşdirildi we bu görkeziji 2023-nji ýylda 7,5 göterim artdy.
«Türkmenistany 2024-nji ýylda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň we Maýa goýum maksatnamasyna» laýyklykda maliýeleşdirmegiň ähli çeşmeleriniň hasabyna 38,5 mlrd. manat möçberinde düýpli maýa goýumlara gönükdirmek meýilleşdirildi. Bu maýa goýum serişdeleriniň 67,8 göterimini, ýagny 26,1 mlrd. manatdan gowragyny önümçilik maksatly desgalaryň gurluşygyna gönükdirmek meýilleşdirildi. Durmuş-medeni maksatly desgalaryň gurluşygyna 32,2 göterim, ýagny 12,4 mlrd. manatdan gowrak möçberde maýa goýumlary gönükdirmek bellenildi. Ýurdumyzyň ykdysadyýet, maliýe we bank toplumy boýunça jemi 33,3 mln. manat möçberde düýpli maýa goýum serişdeleriň özleşdirilmegine garaşylýar.
Ýurdumyzda nebitgaz we nebit-himiýa toplumyny, saglygy goraýyş we derman senagaty ulgamyny, ulag-aragatnaşyk pudagyny, maliýe we bank ulgamlaryny ösdürmäge niýetlenen, daşary ýurt maýalarynyň akymyny güýçlendirmek hem-de amatly maýa goýum ýagdaýyny döretmek barada netijeli işler alnyp barylýar.
Daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek we olaryň möçberini artdyrmak babatynda alnyp barylýan işlerde ýurdumyzyň bank ulgamy mynasyp orny eýeleýär. Maýa goýum syýasatynyň durmuşa geçirilmeginde we ýurdumyzyň ykdysadyýetine daşary ýurt maliýe serişdeleriniň çekilmeginde Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky tarapyndan ähmiýetli işler alnyp barylýar. Häzirki wagtda Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankynyň hem-de Abu Dabi Ösüş gaznasynyň bilelikde döreden «Türkmen maýa goýum kompaniýasy» ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýeti hereket edýär. Bu kompaniýanyň esaslyk maýasynyň 50 göterimi Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankynyň maliýe serişdeleridir. Bu amala aşyrylýan işler daşary ýurt maýadarlarynyň ýurdumyzyň ykdysadyýetine maýa goýmakda uly gyzyklanma bildirýändiklerini görkezýär.
Daşary ýurt maýa goýumlaryny giňden çekmek boýunça amala aşyrylýan işleriň çäklerinde ýurdumyz birnäçe abraýly halkara maliýe guramalar bilen hem oňyn hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny saklap gelýär. Soňky ýyllarda Halkara pul gaznasy, Bütindünýä banky, Aziýa ösüş banky, Yslam ösüş banky, Ýewropanyň täzeleniş we ösüş banky ýaly halkara maliýe guramalar bilen ýurdumyzyň hyzmatdaşlyk gatnaşyklary täze bir öwüşgüne eýe bolup, ýyl-ýyldan has-da işjeňleşdirilýär hem-de çuňlaşdyrylýar. «Fitch Ratings» halkara reýting agentligi biziň ýurdumyza «B+ oňyn» reýtingi berdi. Şeýle reýtingiň alynmagy ykdysadyýetimiziň durnukly ýokary depgin bilen ösýändiginiň aýdyň subutnamasydyr.
Hormatly Prezidentimiziň parasatly ýolbaşçylygynda alnyp barylýan maýa goýum syýasaty ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň durnukly ösdürilmegine, ykdysady mümkinçilikleriniň artdyrylmagyna hem-de raýatlarymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertleriniň mundan beýläk hem ýokarlandyrylmagyna gönükdirilendir. Mähriban halkyny asuda, agzybir, bagtyýar we eşretli durmuşda ýaşadýan, Türkmenistan döwletimiziň barha pajarlap ösmegi ugrunda ýadawsyz tagallalary edýän Gahryman Arkadagymyzyň we Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň janlary sag, ömürleri uzak bolsun, umumadamzat ähmiýetli tutýan tutumly işleri elmydama rowaç bolsun!
Allamyrat ATABAÝEW,
Türkmenistanyň Merkezi bankynyň
Türkmenistanyň Gahrymany A.Nyýazow adyndaky
Ýöriteleşdirilen bank mekdebiniň mugallymy
ВЛИЯНИЕ ИНВЕСТИЦИЙ НА УСТОЙЧИВОЕ ЭКОНОМИЧЕСКОЕ РАЗВИТИЕ (2)
На современной стадии Возрождения новой эпохи могущественного государства наблюдается высокая инвестиционная активность во всех отраслях отечественной экономики. Интенсивное инвестирование способствует наращиванию производственных мощностей, активному внедрению и эффективному практическому использованию наиболее прогрессивных образцов технологий и инноваций в рамках дальнейшего развития промышленного производства. Подчёркивается значимая роль успешной реализации государственной инвестиционной политики, в том числе привлечения зарубежных инвестиций в контексте последовательной диверсификации национальной экономики.
Государственная политика в области инвестиций включает в себя целый комплекс организационных и хозяйственных мероприятий, нацеленных на достижение неуклонного роста инвестиционной активности, обеспечение устойчивого экономического развития за счёт повышения конечной экономической эффективности производства, наиболее полное удовлетворение социально-бытовых потребностей людей и укрепление их благосостояния, интенсификацию экономических отраслей через аккумулирование и максимально рациональное использование инвестиционных средств, формирование целевых инвестиционных потоков на развитие приоритетных отраслей и успешную реализацию стратегических проектов.
В нашей стране создаются все необходимые условия и благоприятные экономические предпосылки для осуществления крупномасштабного инвестирования, в том числе последовательно совершенствуется и укрепляется нормативно-правовая база в области льготного кредитования, налоговых и таможенных выплат, полностью соответствующая международным нормам и требованиям. В соответствии с действующим законодательством Туркменистана зарубежным инвесторам, предприятиям с участием зарубежного капитала со дня регистрации на территории нашей страны инвестиционного проекта с зарубежным инвестированием, с момента регистрации предприятия с иностранным инвестированием предоставляется установленная правовая защита, гарантии и льготы.
Создание и предоставление таких ощутимых преференций вызывает серьёзный интерес среди много численных инвесторов как отечественных, так и зарубежных.
В настоящее время ведётся многоплановая, плодотворная работа по укреплению позиций Туркменистана в числе высокоразвитых государств, широкому внедрению прогрессивных инноваций во всех экономических отраслях и сегментах, эффективному и своевременному финансированию инвестиционных начинаний и проектов, инициируемых субъектами малого и среднего предпринимательства. Государство неизменно поддерживает меры по финансированию инвестиционных проектов малого и среднего предпринимательства, это направление было и остаётся в числе важнейших приоритетов государственной инвестиционной стратегии нашей страны.
Стратегические направления развития отечествен ной экономики находят отражение в комплексных целях и задачах «Возрождение новой эпохи могущественного государства: Национальной программы социально-экономического развития Туркменистана в 2022-2052 г.г.», а также «Программы Президента Туркменистана по социально-экономическому раз витию страны в 2022-2028 г.г.». Президентской программой социально-экономического развития на 2022-2028 г.г., в частности, запланировано на цели развития национальной экономики инвестировать и освоить инвестиций в объёме более 278,9 млрд. манат. По итогам 2022 года в рамках обеспечения роста отечественной экономики было освоено около 36,2 млрд. манат капиталовложений, в 2023 году данный показатель вырос на 7,5 процента.
Согласно «Программе социально-экономического развития и инвестиций на 2024 год» за счёт всех источников финансирования запланировано направить капитальных инвестиций на сумму 38,5 млрд. манат. Из данного объёма инвестирования 67,8 процентов или 26б1 млрд. манат будут нацелены на строительство объектов производственного назначения.
Доля инвестирования строительства социально-культурных объектов составит 32,2 процента или в объёме более 12,4 млрд. манат. В общей сложности объём освоения инвестиционных средств по экономическому, финансовому и банковскому секторам ожидается на уровне 33,3 млн. манат.
Успешно ведётся работа по усилению привлекаемых целевых зарубежных инвестиционных потоков на дальнейшую интенсификацию отечественного нефтегазового и нефтехимического комплексов, здравоохранения и фармацевтической отрасли, транспорта, финансовой и банковской системы, а также дальнейшей оптимизации инвестиционного климата в стране.
Приоритетным направлением привлечения масштабных зарубежных инвестиций в рамках комплексного целевого инвестирования по-прежнему остаётся развитие национальной транспортно-логистической инфраструктуры, создания транспортно-транзитных коридоров в числе действенных факто ров интенсивного развития отраслей национальной экономики, обеспечения максимально гармоничного встраивания нашего государства в сложную конфигурацию глобализующегося мироустройства. В целях наиболее продуктивного привлечения и освоения иностранных инвестиционных ресурсов совершенствуется профильная отрасль национальной правовой системы. 2008 году был принят Закон Туркменистана «Об иностранных инвестициях». Закон определяет правовые основы деятельности иностранных инвесторов, предприятий с иностранными инвестициями на территории Туркменистана и направлен на привлечение и эффективное использование иностранных инвестиций в Туркменистане. Статья 3 Закона, в частности, гласит: «Иностранные инвестиции осуществляются в форме:
1) долевого участия в предприятиях совместно с юридическими и физическими лицами Туркменистана;
2) создания предприятий, полностью принадлежащих иностранным инвесторам, филиалов иностранных юридических лиц или приобретения в собственность действующих предприятий;
3) приобретения движимого и недвижимого имущества, за исключением ограниченного в гражданском обороте законодательством Туркменистана;
4) предоставления иностранных займов и ссуд:
5) приобретения имущественных и неимущественных прав, установленных законодательством Туркменистана.
Банковской сфере отводится значительное место в много векторной деятельности, направленной на успешное привлечение зарубежного капитала и наращивания его объёмов. Эффективная работа в данном направлении в контексте реализации государственной инвестиционной стратегии осуществляется Государственным банком внешнеэкономической деятельности Туркменистана. В настоящее время эффективно функционирует Закрытое акционерное общество «Туркменская инвестиционная компания», созданная Государственным банком внешнеэкономической деятельности Туркменистана совместно с Фондом развития Абу-Даби. 50 процентов уставного капитала данной компании сформирован за счёт финансовых ресурсов Государственного банка внешнеэкономической деятельности Туркменистана. Реализуемые в этом направлении меры свидетельствуют о высоком уровне делового интереса иностранных инвесторов в нацеливании ресурсов в национальную экономику Туркменистана.
В широком диапазоне мер по широкому при-влечению иностранных инвестиций особое место отводится налаживанию и углублению позитивного сотрудничества нашей страны с целым рядом ключевых международных финансовых структур. В последние годы сотрудничество Туркменистана с Международным валютным фондом, Всемирным банком, Азиатским банком развития, Исламским банком развития, Европейским банком реконструкции и развития выходит на качественно новый уровень, крепнет и активизируется год от года. Экспертами международного рейтингового агентства «Fitch Ratings» Туркменистану присвоен рейтинг «ВВ-». Данный факт наглядно свидетельствует об устойчивых темпах роста и развития отечественной экономики.
Инициированный и успешно реализуемый под мудрым руководством уважаемого Президента Туркменистана курс инвестиционной стратегии нацелен на достижение устойчивого развития нашей страны, наращивание её экономического потенциала, неуклонное повышение уровня благосостояния населения. Деятельность государства по детальному правовому регулированию отношений в области инвестиционной деятельности, обеспечение максимальной надёжности инвестиционных ресурсов, нацеливаемых в отрасли и проекты, дальнейшей оптимизации и совершенствованию инвестиционного климата в стране способствует дальнейшему росту инвестиционной активности в стране.
Алламырат АТАБАЕВ,
преподаватель Специализированной банковской школы
имени Героя Туркменистана А.Ниязова
Центрального банка Туркменистана
БАНКОВСКАЯ СИСТЕМА: МИКРОКРЕДИТОВАНИЕ
Широко известно, что в эпоху могущества и счастья гуманный принцип уважаемого Президента «Государство для человека!» нашло свое отражение во всех сферах нашей жизни.
В результате беспрецедентных усилий нашего Героя Аркадага по созданию продовольственного изобилия в стране и обеспечению населения местными продуктами, количество наших граждан, занятых производством в частном секторе в нашей стране, увеличивается. Об этом свидетельствуют рабочие визиты Лидер нации в регионы страны. Уважаемый Президент встретился с частными производителями во всех регионах и высоко оценил их усилия по обеспечению населения местными продуктами питания.
Основная задача банковской системы — предоставление банковских услуг, совершенствующихся в развитии аграрного сектора, создании продовольственного изобилия в стране и проведении своевременных расчетов произведенной продукции. Кредитные учреждения нашей страны работают по широкому спектру направлений, включая расширение сферы безналичных расчетов, предоставление различных видов банковских услуг, в том числе предоставление кредитов, а также дальнейшее повышение качества предоставляемых услуг.
Предоставление различных льготных банковских кредитов на выгодных условиях обеспечивает активное внедрение передовых методов экономического управления в экономику страны, развитие эффективных современных технологий, создание новых рабочих мест, увеличение объемов высококачественных продуктов питания и других товаров. Одна из таких услуг - микрокредиты. В настоящее время кредитные организации страны продолжают активную работу по кредитованию в целях выполнения поручения уважаемого Президента «Мы должны увеличить объем кредитов, направленных на развитие производственных секторов экономики. Мы должны продолжить работу по стимулированию малого бизнеса, увеличению объема кредитных и финансовых ресурсов для населения, улучшать качество банковских услуг», а также создания удобных возможностей для наших граждан, которые хотят заняться производством.
Данная кредитная услуга позволяет выращивать овощи и фрукты, семена, производить продукцию птицеводства в фермерских хозяйствах, личных подсобных хозяйствах граждан. Микрокредиты даются в безналичной форме под 10% годовых до 30 (тридцать) тысяч манат с льготным периодом 6 месяцев сроком до 3 (три) лет.
Основная цель кредита - предоставить клиентам ссуды в обязательном порядке для развития сельского хозяйства и животноводства на отведенных землях их личных подсобных хозяйств, а также для приобретения основного и оборотного капитала для производства сельскохозяйственной продукции. Предоставление кредита осуществляется под залог имущества и поручительство одного или нескольких платежеспособных граждан.
Микрокредиты — хорошая отправная точка для граждан, желающих открыть малый и средний бизнес. Этот льготный кредит обеспечивает финансовую поддержку сельхозпроизводителей и открывает дорогу для их деятельности. Выращивание овощных культур в результате строительства теплиц на частной земле горожан, расширения и реконструкции существующих за счет микрокредитов Положительно сказывается на создании изобилия продукции на местных рынках.
Увеличение количества и активности частных домохозяйств на местах способствует развитию рыночных отношений и национальной экономики, формированию современной бизнес-системы, развитию частного сектора в сельском хозяйстве, пищевой промышленности, легкой промышленности и сферы услуг. Предоставляет возможность для увеличения доходов населения за счет создания конкурентной среды на внутреннем рынке, благоприятные условия для создания продовольственного изобилия в стране, а также формирует дополнительную сырьевую базу для предприятий, работающих в соответствующих сферах, и дает возможность ее укрепления. Сегодня количество наших граждан, пользующихся этой услугой, увеличивается день ото дня.
Желаем успехов в работе и долгих лет жизни Герою Аркадагу, который неустанно трудится во благо людей и дальнейшего улучшения благосостояния нашего народа, поднимая нашу страну до уровня ведущих стран мира.
Алламурат АТАБАЕВ,
специалист по практической работе
специализированной банковской школы имени
Героя Туркменистана А. Ниязова
Центрального банка Туркменистана